Tải hạt và chất ô nhiễm dạng khí trong hệ thống HVAC

Dòng khí vào AHU mang theo bụi, aerosol, hơi dung môi và các phân tử gây mùi. Filter media dạng sợi giữ tiểu phân thông qua cơ chế chặn, va đập quán tính và khuếch tán. Các chất ô nhiễm ở pha khí được xử lý bằng vật liệu hấp phụ phù hợp.

Activated Carbon Filter được bố trí khi hệ thống có chỉ tiêu kiểm soát mùi, VOC hoặc khí mục tiêu. Vị trí xử lý phụ thuộc nguồn phát sinh, lưu lượng và yêu cầu chất lượng không khí.

Cơ chế hấp phụ của than hoạt tính

Than hoạt tính có mạng lỗ rỗng tạo diện tích bề mặt lớn. Phân tử khí có ái lực phù hợp bám lên bề mặt thông qua hấp phụ (adsorption). Dung lượng phụ thuộc bản chất chất ô nhiễm, nồng độ, khối lượng than và thời gian tiếp xúc.

Các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi (VOC) có khả năng hấp phụ khác nhau. Với formaldehyde, ammonia hoặc một số khí vô cơ, vật liệu tẩm chất phản ứng có thể phù hợp hơn than hoạt tính thông thường. Hiệu suất xử lý được xác định theo từng chất khí và dữ liệu thử nghiệm.

Vị trí của Activated Carbon Filter trong AHU

Lọc hạt phía trước giảm bụi bám lên vật liệu hấp phụ, hạn chế tắc các kênh khí. Một sơ đồ bố trí tham khảo là:

Lọc sơ cấp → Lọc tinh (nếu có) → Lọc than hoạt tính → Lọc hạt cuối (nếu có).

Với hệ thống có HEPA đầu cuối, tầng hấp phụ được bố trí phía trước cấp lọc hạt cuối. Vị trí tương đối với coil lạnh, bộ tạo ẩm và quạt phụ thuộc nhiệt độ, độ ẩm và không gian bảo trì.

Kết cấu filter frame, gioăng và bệ gá ảnh hưởng đến dòng khí đi vòng qua lớp than (bypass), từ đó tác động đến hiệu quả xử lý của toàn bộ cụm lọc.

Lựa chọn vị trí theo nguồn ô nhiễm

Khi chất ô nhiễm đến từ ngoài trời, tầng hấp phụ có thể bố trí trên nhánh gió tươi. Với mùi phát sinh trong công trình, nhánh hồi hoặc dòng khí hỗn hợp là những vị trí xử lý khí tuần hoàn.

Hơi dung môi phát sinh từ hoạt động sản xuất được đánh giá theo nồng độ và lưu lượng tại nguồn. Hệ thống thu gom, thông gió thải và xử lý khí chuyên dụng giữ vai trò riêng trong kiểm soát phơi nhiễm, đặc biệt khi tải ô nhiễm cao.

Lưu lượng, trở lực và điều kiện môi trường

Airflow ảnh hưởng đến thời gian dòng khí tiếp xúc lớp than. Khối lượng vật liệu, chiều sâu lớp hấp phụ và phân bố dòng khí quyết định dung lượng xử lý và thời điểm khí xuyên qua lớp lọc (breakthrough).

Bộ lọc than bổ sung differential pressure vào hệ thống HVAC. Tổng trở lực được đối chiếu với áp suất quạt khả dụng tại lưu lượng thiết kế.

Độ ẩm tương đối cao cạnh tranh vị trí hấp phụ với nhiều VOC; nhiệt độ tăng cũng có thể làm giảm dung lượng hấp phụ vật lý. Nước ngưng và dòng khí đi tắt qua khung ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả xử lý.

Theo dõi tuổi thọ vật liệu hấp phụ

Khi than tích lũy chất ô nhiễm, nồng độ khí phía sau bộ lọc tăng dù chênh áp gần như ổn định. Breakthrough được đánh giá qua nồng độ khí mục tiêu trước và sau lọc hoặc dữ liệu thử nghiệm dung lượng hấp phụ.

Chu kỳ thay thế phụ thuộc tải khí, thời gian vận hành, nhiệt độ và độ ẩm. Chênh áp hỗ trợ phát hiện tắc nghẽn hoặc bất thường dòng khí nhưng không thể hiện trực tiếp khả năng hấp phụ còn lại.

Giải pháp Air Filter tại Vietnam Cleanroom

Tại Vietnam Cleanroom, dòng VCR Carbon Filter được bố trí cho công đoạn xử lý mùi và khí trong HVAC. Sản phẩm sử dụng hạt than hoạt tính trên nền tổ ong hoặc bọt biển, khung hợp kim nhôm và vật liệu làm kín EVA/polyurethane.

Model VCR-Carbon-32 có kích thước 592 × 592 × 46 mm, lưu lượng công bố 3.200 m³/h, trở lực ≤40 Pa. Danh mục quy định điều kiện khí RH ≤80%, nhiệt độ ≤50°C.

Với từng cấu hình, chúng tôi đối chiếu khí mục tiêu, tải ô nhiễm, thời gian tiếp xúc và trở lực tại lưu lượng thiết kế.

Kết luận

Activated Carbon Filter đảm nhiệm xử lý những chất ô nhiễm dạng khí phù hợp với vật liệu hấp phụ. Vị trí trong HVAC phụ thuộc nguồn khí, các cấp lọc hạt, điều kiện môi trường và năng lực quạt.

FAQs

1. Lọc than hoạt tính nằm trước hay sau lọc bụi?

Lọc hạt phía trước giúp bảo vệ bề mặt và các lỗ rỗng của vật liệu hấp phụ.

2. Có thể bố trí lọc than trước HEPA không?

Có. Trong cấu hình phù hợp, tầng hấp phụ được bố trí trước HEPA cuối tuyến.

3. Khi nào xảy ra hiện tượng breakthrough?

Khi nồng độ khí sau lọc tăng đến ngưỡng đánh giá đã xác định.

4. Chênh áp thấp có chứng tỏ than còn hiệu quả?

Chênh áp phản ánh trở lực; khả năng hấp phụ được đánh giá theo chất khí mục tiêu.

5. Độ ẩm cao ảnh hưởng đến lọc than như thế nào?

Hơi nước cạnh tranh vị trí hấp phụ với nhiều chất khí, làm thay đổi dung lượng và thời điểm breakthrough.